Ten Spider-Man nie buja się nad miastem. On tonie w mroku

Ktoś wreszcie zrozumiał, że superbohater nie musi za każdym razem ratować świata w blasku fleszy. Czasem wystarczy deszczowa ulica, papierosowy cień, stary płaszcz, zepsute miasto i Nicolas Cage. Taki właśnie jest „Spider-Noir”, jedno z największych zaskoczeń tego roku.

Przyznam od razu: nie spodziewałem się, że „Spider-Noir” będzie tak dobrym serialem. Pomysł mógł łatwo upaść pod własnym ciężarem.

Spider-Man jako zgorzkniały prywatny detektyw w Nowym Jorku lat 30.? Nicolas Cage w głównej roli? Superbohaterska opowieść w estetyce czarnego kryminału? Na papierze brzmi to jak projekt, który mógł być albo genialny, albo kiczowaty. Jak wyszło?

„Spider-Noir” nie próbuje być kolejnym odcinkiem wielkiej franczyzowej taśmy produkcyjnej. To serial osobny, dziwny, chwilami celowo przerysowany, ale bardzo pewny siebie.

Widać tu inspirację klasycznym kinem noir, opowieściami detektywistycznymi, pulpą, komiksem i starym Hollywood. Co ważne, nie jest to tylko dekoracja. Ten świat naprawdę oddycha własnym powietrzem. Jest duszny, mokry od deszczu, trochę teatralny, trochę brudny, ale wyjątkowo „mięsisty”.

Według mnie właśnie tego brakowało wielu współczesnym serialom superbohaterskim. Nie kolejnej, większej stawki, nie kolejnego portalu na niebie, nie kolejnego złoczyńcy mówiącego o końcu świata. Brakowało im stylu. „Spider-Noir” ma go aż nadto.

To serial, który wie, jak chce wyglądać, jak chce brzmieć i jakim tempem prowadzić widza przez swoją historię.

Nicolas Cage urodził się, by być Spider-Manem

Nicolas Cage gra Bena Reilly’ego, doświadczonego, zmęczonego życiem prywatnego detektywa, który musi wrócić do przeszłości i dawnej roli zamaskowanego bohatera. To nie jest młody, pełen energii Spider-Man, który dopiero uczy się odpowiedzialności. To człowiek po przejściach. Ktoś, kto już wie, że bohaterstwo bywa kosztowne, a miasto rzadko okazuje wdzięczność tym, którzy próbują je ocalić.

Cage jest tu znakomity, bo nie wygładza tej roli, ale zaskakująco dobrze kontroluje własną ekscentryczność. Jego Ben Reilly bywa ironiczny, zmęczony, groteskowy, smutny i śmieszny niemal jednocześnie. To dokładnie ten rodzaj roli, w której Cage może pozwolić sobie na manieryzm, ale nie odpływa całkowicie w autoparodię.

Ale siła „Spider-Noir” nie kończy się na Cage’u. Lamorne Morris jako Robbie Robertson wnosi do serialu energię reportera zanurzonego w świecie przestępstw, sekretów i półprawd. Li Jun Li jako Cat Hardy świetnie wpisuje się w konwencję femme fatale, ale nie jest tylko stylową ozdobą.

Brendan Gleeson jako Finbar Byrne, czyli Silvermane, ma ekranową obecność podobną do Vincenta D’Onofrio jako Kingpina – tego nie da się wyuczyć. Jack Huston jako Flint Marko, Karen Rodriguez jako Janet Ruiz i Abraham Popoola jako Lonnie Lincoln dodatkowo poszerzają ten świat, sprawiając, że Nowy Jork „Spider-Noir” nie wygląda jak makieta zbudowana wyłącznie pod głównego bohatera.

To ważne, bo seriale superbohaterskie często cierpią na chorobę jednego nazwiska.

Tutaj Cage jest oczywiście centrum przyciągania, ale wokół niego zbudowano obsadę, która naprawdę ma co grać. Dzięki temu „Spider-Noir” jest pełnoprawną opowieścią o mieście, w którym każdy czegoś szuka, coś ukrywa albo przed czymś ucieka.

Czarno-biały kostium pasuje mu najlepiej

Jednym z najciekawszych pomysłów Prime Video jest udostępnienie serialu w dwóch wersjach: czarno-białej i kolorowej. I choć sama możliwość wyboru jest ciekawostką, to według mnie „Spider-Noir” należy oglądać przede wszystkim w czerni i bieli. Dopiero wtedy ten serial naprawdę zaczyna działać tak, jak powinien.

Czerń i biel nie są tutaj tylko wariantami kolorystycznymi. One porządkują cały świat. Twarze stają się ostrzejsze, cienie bardziej znaczące, ulice bardziej niepokojące, a kostium Spidera mniej komiksowym przebraniem, a bardziej miejską legendą. Ten bohater wygląda, jakby należał do nocy. Jak ktoś, kto nie powinien pojawiać się w świetle dnia, bo wtedy cały mit mógłby się rozpaść.

To także świetna decyzja, dlatego że „Spider-Noir” odcina się od najbardziej rozpoznawalnej ikonografii Spider-Mana. Nie ma tu błękitno-czerwonej lekkości, szkolnego humoru i akrobatycznej beztroski znanej z klasycznych opowieści o Peterze Parkerze.

Jest za to ciężar. Jest melancholia. Jest poczucie, że superbohaterska maska nie daje wolności, tylko nakłada kolejny obowiązek.

Scenariusz wie, czym jest pulpa

Największą zaletą scenariusza jest to, że nie wstydzi się własnej konwencji. „Spider-Noir” nie udaje realistycznego dramatu policyjnego ani ciężkiego psychologicznego traktatu o traumie.

To serial pulpowy w najlepszym znaczeniu tego słowa: ma zagadkę, spiski, przestępców, prywatne śledztwo, stare winy, podwójne gry i dialogi, które czasem brzmią tak, jakby nie miały zostać wypowiedziane w innym świecie.

A jednak ta pulpa nie jest pusta, efekciarska. Pod spodem kryje się opowieść o człowieku, który nie potrafi zostawić przeszłości za sobą. Ben Reilly nie wraca do maski dlatego, że to efektowne. Wraca, bo miasto znowu go potrzebuje, a on sam chyba nigdy naprawdę nie przestał być tym, kim kiedyś był.

To klasyczny motyw, ale w tej stylistyce działa bardzo dobrze. Noir zawsze był przecież gatunkiem o ludziach, którzy wiedzą za dużo, pamiętają za dużo i za późno rozumieją, że niektórych spraw nie da się zamknąć bez kosztów.

Moim zdaniem scenariusz trafia w dobry punkt między komiksem a kryminałem. Jest tu humor, ale nie niszczy atmosfery. Są superbohaterskie elementy, ale nie przejmują całej opowieści. Jest mitologia Marvela, ale podana tak, by nie trzeba było odrabiać pracy domowej z kilkunastu filmów i seriali. To ogromna ulga.

„Spider-Noir” można oglądać jak samodzielną historię, a nie jak przypis do większego uniwersum.

Siadasz, odpalasz i wsiąkasz w opowieść. Plan na idealny wieczór lub dwa, bo historia zamyka się w 6 godzinach i 15 minutach (pomimo 8 odcinków).

Świat, do którego chcę wrócić

Najbardziej podoba mi się w tym serialu konstrukcja świata. Nowy Jork lat 30. nie jest tu tylko ładnym tłem.

To miasto zbudowane z kontrastów: eleganckich klubów, podejrzanych zaułków, redakcji, policyjnych układów, przestępczych interesów i ludzi, którzy próbują przetrwać między jednym kłamstwem a drugim. Każda lokacja wydaje się częścią większej układanki.

Dobrze działa też osadzenie znanych komiksowych figur w tej alternatywnej rzeczywistości. Cat Hardy, Robbie Robertson, Silvermane, Sandman czy Tombstone nie wyglądają jak bohaterowie mechanicznie przeniesieni z komiksowej encyklopedii. Zostali dopasowani do świata noir, do jego rytmu i zasad.

To nie jest cosplay Marvela w kapeluszach. To próba przetłumaczenia komiksowej mitologii na język kryminału.

I właśnie dlatego można powiedzieć, że takiego serialu jeszcze nie było. Oczywiście mieliśmy wcześniej superbohaterskie eksperymenty („Wonder Man”), mieliśmy mroczniejsze adaptacje komiksów („Daredevil”), mieliśmy produkcje igrające z gatunkiem („Legion”). Ale „Spider-Noir” łączy te elementy w sposób wyjątkowo konsekwentny.

To nie jest tylko „Spider-Man, ale na czarno”. To raczej pytanie: co by było, gdyby opowieść o Spider-Manie narodziła się nie z młodzieżowego komiksu przygodowego, ale z powieści detektywistycznej, czarnego kina i ulicznej legendy?

Amazon ma znakomite wyczucie

Prime Video od pewnego czasu potrafi zaskakiwać serialami, które nie wyglądają jak bezpieczne produkty z algorytmu. „The Boys” rozmontowało superbohaterski mit brutalnie i bezczelnie. „Fallout” pokazał, że adaptacja gry może mieć osobowość, tempo i własny ton.

„Spider-Noir” idzie inną drogą, ale dołącza do tej samej kategorii: produkcji, które mają wyraźny pomysł na siebie.

To nie znaczy, że serial jest całkowicie bez wad. Momentami czuć, że twórcy tak bardzo kochają noir, iż zatrzymują się na chwilę dłużej przy samym geście, cieniu, minie czy dialogowej pozie. Niektórym może to przeszkadzać.

Najważniejsze jest jednak to, że „Spider-Noir” ma własne przesłanie. W czasach niezwykle trudnych dla komiksowych opowieści ten serial ma odwagę być dziwny, stylowy i trochę staroświecki.

Nie pędzi na oślep. Nie krzyczy w każdej scenie. Nie próbuje co 5 minut udowadniać, że jest częścią czegoś większego uniwersum. Zamiast tego buduje klimat i pozwala nam wejść w świat, który wygląda jak sen fana kina noir po zbyt długiej lekturze komiksów Marvela.

Według mnie to jedna z najciekawszych superbohaterskich premier ostatnich lat. Nie dlatego, że wszystko w niej jest rewolucyjne, ale dlatego, że całość ma rzadką dziś cechę: charakter.

„Spider-Noir” nie jest kolejnym obowiązkowym przystankiem w uniwersum. Jest serialem, który można polecić komuś zwyczajnie dlatego, że dobrze się go ogląda. A to w świecie superbohaterskiego przesytu naprawdę dużo.

To również warto przeczytać!

Zachęcam do zerknięcia na wpis o tym, kiedy do cholery zobaczymy nowego Bonda i polecam lekturę felietonu, w którym stawiam tezę, że „Wskrzeszenie” Vala Kilmera to dopiero początek.

Więcej moich wpisów znajdziesz w sekcji maniaKalnych felietonów o filmach i serialach.